Hoşgeldiniz.

bir metin üzerinde ses olaylarının incelenmesi Kısaca Benzer Konulara da Bakmalısın bir metin üzerinde kelimelerin yapı bakımından incelenmesi 2 sayfalık metin üzerinde ses olaylarının gösterilmesi
  • 5 üzerinden 3.54   |  Oy Veren: 39      

  1. Kayıtsız Üye
    Sponsorlu Bağlantılar


    Bir metin üzerinde ses olaylarının incelenmesi

    Sponsorlu Bağlantılar




    bir metin üzerinde ses olaylarının incelenmesi


    Paylaş Facebook Twitter Google







  2. Sponsorlu Bağlantılar




    Dil ve Ses : Dil, seslerden oluşan bir işaretler dizgesi olup duygu, düşünce ve istekleri aktarmaya yarayan araçtır.

    Türkçe’nin Sesleri : Kulağın duyabildiği titreşimler ses olarak adlandırılırken seslerin yazıdaki hallerine harf denir. Türkçe’nin yazı dilinde 29 harf vardır. Bu harfler, ses özellikleri yönünden ünlü ve ünsüz harfler olmak üzere iki grupta incelenir.

    Ünlüler (sesliler) : Ses yolunda herhangi bir engele uğramadan çıkan seslerdir. Ünlüler tek başlarına söylenebilen, tek başlarına hece ya da sözcük olabilen seslerdir.

    Türkçe’de bütün ünlüler aynı değerdedir. Uzun ya da kısa ünlü olmaz. Bu nedenle içinde uzun ünlü bulunan sözcükler Türkçe olamaz.

    Ünlüler, kalın-ince, düz yuvarlak, geniş-dar olma özelliklerine göre aşağıdaki şemada olduğu biçimde gruplandırılır.

    Dilin Durumuna Göre


    Kalın:

    a, ı, o, u


    İnce:

    e, i, ö, ü

    Dudakların Durumuna Göre


    Düz:

    a, e, ı, i


    Yuvarlak:

    o, ö, u, ü

    Alt Çenenin

    Durumuna Göre




    Geniş:

    a, e, o, ö




    Dar:

    ı, i, u, ü

    Büyük Ünlü Uyumu : Ünlü harflerin, kalınlık-incelik yönünden uyumudur.

    İlk hece


    Diğer heceler

    a,ı,o,u


    a,ı,o,u

    e,i,ö,ü


    e,i,ö,ü

    Örnek : Uyan

    kalın ağaç

    ince çiçek

    Uymayan

    domates vücut

    sürahi insan

    Büyük Ünlü Uyumuyla İlgili Kurallar :

    ü Büyük ünlü uyumuna uymayan çok az Türkçe sözcük vardır.

    Örnek : ana (anne), alma (elma), kangı (hangi), karındaş (kardeş)

    ü Büyük ünlü uymuna aykırı sözcükler genellikle yabancı kökenlidir.

    Örnek : Silah, gazete, mevcut, insan

    ü Sözcüklere eklenen ekler de genellikle bu kurala uyar Ancak Türkçe’deki altı ek büyük ünlü uyumuna uymaz.

    Örnek : akıl-lı, çimen-ler, çocuk-da, eviniz-de, yürü-yor, bakar-ken, akşam-ki, sabah-leyin, yeşil-imtrak, turunç-gil

    ü Bileşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. Örnek : Atakule, Kadıköy

    Küçük Ünlü Uyumu : Bir sözcükteki ünlülerin düzlük-yuvarlaklık yönünden uyumudur. Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde düz ünlülerden (a,e,ı,i) biri bulunuyorsa, diğer hecelerdeki ünlülerde düz olur.

    İlk hece


    Diğer heceler

    a,e,ı,i


    a,e,ı,i

    Örnek : bilge, ıslak, azgın, incirler

    Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak ünlülerden (o,ö,u,ü) biri bulunursa ikinci ve diğer hecelerde ya düz-geniş (a,e) ya da dar-yuvarlak (u,ü) ünlüler yer alır.

    İlk hece


    Diğer heceler

    o,ö,u,ü


    a,e,u,ü

    Örnek : oduncu, gülümsemek, kömürlük, öğrenci

    Küçük Ünlü Uyumuyla İlgili Kurallar :

    ü Dilimizde “o,ö” yuvarlak ünlüleri yalnızca ilk hecede kullanılabilir.

    Örnek : Uymayanlar : doktor, motor, otobüs

    Uyanlar : üzüm, kömür, soba

    ü Yuvarlak ünlülerden biriyle başlayarak bir hecede “a,e” düz ünlülerine geçen bir sözcük, düz ünlüden sonra düz ünlü gelir kuralına göre “ı,i” düz ünlülerine de geçebilir.

    Örnek : böy-le-si-ni, oy-ma-cı-lık

    ü Türkçe sözcüklerin öncelikle büyük ünlü uyumuna uyması gerekir. Büyük ünlü uyumuna uymadığı halde küçük ünlü uyumuna uyan sözcükler Türkçe sözcük olmaz.

    Örnek : misafir, tasvir, kalem

    ü Büyük ünlü uyumuna uymayan “-ki” eki, yuvarlaşarak küçük ünlü uyumuna uyar.

    Örnek : dünkü, bugünkü

    UYARI : İki heceli olup orta hecelerinde “b,m,v” ünsüzleri bulunan kimi Türkçe sözcükler, bu ünsüzlerin yuvarlaklaştırıcı etkisiyle küçük ünlü uyumuna aykırı düşer. Örnek:

    Yağmur, çamur, kabuk, tavuk, kavun



    Ünsüzler (Sessizler) : Tek başlarına söylenemeyen, ancak bir ünlünün yardımıyla söylenebilen seslere ünsüz denir. Türkçe’de 21 ünsüz vardır.

    Ünsüz Harflerin Özellikleri :

    ü Türkçe’de normalden kalın ya da ince okunan bir ünsüz yoktur.

    Örnek : rüzgar, kagir, lazım

    ü Yansımaların dışında Türkçe sözcüklerin başında “c,ğ,l,m,n,r,z” ünsüzleri bulunmaz.

    ü Türkçe sözcüklerde “j,f” ünsüzleri hiç kullanılmaz.

    Örnek : fare, jambon, jilet

    ü Türkçe sözcükler iki ünsüzle başlamaz.

    Örnek : krem, spor, tren, plak, trafik

    ü Bileşik sözcükler ve özel isimler dışında Türkçe sözcüklerde “n-b” sesleri yanyana gelmez.

    Örnek : İstanbul, Safranbolu, Sonbahar, Ambar, Kumbara, Perşembe

    Ünsüzler çıkarılırken ses tellerinde titreşimli olmalarına karşın, kimi ünsüzlerin çıkışında titreşim olmadığı görülür. Bu açıdan değerlendirildiğinde ünsüzler, sert ve yumuşak ünsüzler olmak üzere iki grupta incelenir.

    Ünsüz Benzeşmesi Kuralı : Sert ünsüzlerin (f,s,t,k,ç,ş,h,p) biriyşe biten sözcüklere c,d,g yumuşak ünsüzlerinden biriyle başlayan bir ek getirildiğinde, bu eklerin başındaki

    C, Ç ‘ye D,T’ ye G,K’ ye dönüşür.

    Ünsüz sertleşmesi kuralına aykırı yazımlar yazım yanlışı yaratır.

    Örnek :

    giriş-gen girişken

    dost-dur dosttur

    Arap-ca Arapça

    1) Ünsüz sertleşmesi, özel adlara ve sayılara getirilen eklere de uygulanır.

    Örnek:Yanlış Değişim Doğru

    Sinop’da “d”,”t” ‘ye Sinop’ta

    Mehmet-cik “c”,”ç” ‘ye Mehmetçik

    1970 ‘den “d”,”t” ‘ye 1970′ten

    1923 ‘de “d”,”t” ‘ye 1923 ‘te

    Örnek :

    Beklediğimiz otobüs Ulus’dan kalkıp, Kızılay’dan geçecek.

    Bu saatte oraya çoktan varmışdır.

    2) Sözcük biçiminde olan de / da bağlacı, ünsüz sertleşmesi kuralından etkilenerek, te / ta biçiminde yazılmaz.

    Örnek : Yanlış Doğru

    hiç te hiç de

    olup ta olup da

    3) Ünsüzlerin benzeşmesi kuralına aykırı olan bazı ekler vardır.

    Örnek : Yanlış Doğru

    üç - ken üç - gen

    çocuk - çağız çocuk - cağız

    Ünsüz Yumuşaması (Değişimi) Kuralı : Bir sözcük p,ç,t,k sert ünsüzlerinden biriyle biterken, bu sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, sert ünsüzler yumuşayarak;

    p,b ‘ye - ç,c ‘ye - k,ğ ‘ye - t,d ‘ye dönüşür.

    Örnek : balık balığın

    kitap kitaba

    ağaç ağacı

    kağıt kağıdı

    Ünsüz Yumuşamasıyla İlgili Kurallar :

    1) Kimi Türkçe ve Türkçe’ye girmiş sözcüklerde yumuşama görülmez.

    Örnek :

    konut konutun (Türkçe) hilafet hilafeti (Yabancı)

    taşıt taşıta (Türkçe) barikat barikatın (Yabancı)

    2) Tek heceli sözcüklerde de genellikle yumuşama olmaz.

    Örnek : saç saçım

    kaç kaça

    3) Özel adların sonuna gelen p,ç,t,k set ünsüzleri yalnızca okunurken yumuşatılır. Bu yumuşama yazımda gösterilmez.

    Örnek : Okunuş Yazılış

    Ayvalığ’a Ayvalık’a

    Ahmed’in Ahmet’in



    Türkçe’de Meydana Gelen Ses Olayları:

    Ses Düşmesi : Kimi sözcüklerin çekimlenişinde veya türeyişinde, bir sesin düştüğü görülür.

    a) Ünlü Düşmesi : İki heceli olan kimi sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerinde bulunan ünlüyü düşürürler. Buna orta hece düşmesi de denir.

    omuz um omzum oğul u oğlu

    kahır ol kahrol seyir et seyret

    ayır ıntı ayrıntı sıyır ık sıyrık

    yalın ız yalnız yanıl ış yanlış



    b) Ünsüz Düşmesi : Bazı sözcükler, çeşitli etkilerle birleşirken sözcüğün sonundaki ünsüz harf düşebilir. Bu olaya ünsüz düşmesi adı verilir.

    yumuşak cık yumuşacık sıcak cık sıcacık

    yüksek l yüksel küçük l küçül

    rast gelmek rasgelmek ast teğmen asteğmen

    Bazı bileşik sözcüklerin oluşumunda bir hece veya ses düşmesi meydana gelir.

    Ses Türemesi : Sözcükler kimi eklerle birleşirken zaman zaman araya başka yeni sesler girer. Türkçe’de ses türemesi olayına fazla rastlanmaz.

    Ses türemesi yaratan başıca durumlar:

    a) Ünlüyle biten sözcüklere, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana gelemeyeceği için bu ünlülerin arasına “y,ş,s,n” ünsüzlerinden uygun olan biri gelir. Bu ses türemesine kaynaştırma da denir.

    Örnek :

    oku-y-an okuyan

    baba-s-ı babası

    yedi-ş-er yedişer

    elma-n-ın elmanın

    b) Yardımcı eylemle yapılan bileşik eylemlerde ad soylu sözcükte ses türemesi görülür.

    Örnek : his etmek hissetmek

    red etmek reddetmek

    Bu sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcüklerde aynı türeme ortaya çıkar.

    Örnek :

    af-ı affı

    had-i haddi

    c) Kimi sözcükler pekiştirilirken ses türemesi meydana gelir.

    Örnek : yalnız yap-a-yalnız

    sağlam sap-a-sağlam

    dar-a-cık daracık

    bir-i-cik biricik

    Ses Daralması (Ünlü Daralması) : “a,e” geniş ünlüsüyle biten sözcüklere “-yor” şimdiki zaman eki getirildiğinde, bu geniş ünlüler daralıp değişerek “ı,i,u,ü” olur.

    Örnek : bekle-yor bekliyor

    oyna-yor oynuyor

    “-ma,-me” olumsuzluk ekleri de “-yor” ekiyle birleştiğinde daralarak “-mı, -mi, -mu, -mü” olur.

    Örnek : gelme-yor gelmiyor

    bakma-yor bakmıyor

    Ulama : Ünsüz harfle biten sözcüğün son ünsüz harfinin kendisinden sonra gelen ve ünlü harfle başlayan sözcüğün ilk hecesiyle birleştirilerek okunmasıdır.

    Örnek :

    Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç

    Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç




  3. Aradığınız Bilgiyi Bulamadıysanız Üye Olmadan
    BURAYA Tıklayarak Sorunuzu Düzgün Bir Başlık ile Yazabilirsiniz.
 

 

<b>Yorum Yaparak Bu Konunun Geliştirilmesine Yardımcı Olabilirsin</b> Yorum Yaparak Bu Konunun Geliştirilmesine Yardımcı Olabilirsin


:

Powered by vBulletin® Version 4.2.1
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.